Kolekcje

Kolekcja roślin szklarniowych Ogrodu Botanicznego liczy około 2400 gatunków i odmian roślin z blisko 140 rodzin botanicznych. Najliczniej reprezentowane są: storczykowate Orchidaceae, kaktusowate Cactaceae, obrazkowate Araceae, begoniowate Begoniaceae, gruboszowate Crassulaceae, wilczomleczowate Euphorbiaceae, pieprzowate Piperaceae, marantowate Marantaceae, palmowate Arecaceae oraz paprotniki z rodzin Adiantaceae, Aspleniaceae, Polypodiaceae i Pteridaceae. Część roślin egzotycznych uprawiana jest w szklarniach na terenie Ogrodu Botanicznego. Większość kolekcji jest na stałe eksponowana w Palmiarni, znajdującej się w Parku Źródliska I, przy al. J. Piłsudskiego 61. W latach 1999-2003 Palmiarnia została przebudowana i obecnie zajmuje powierzchnię 1100 m2. Składa się z trzech odrębnych pawilonów przeznaczonych dla roślin o odmiennych wymaganiach klimatycznych. Są to:

• Pawilon roślinności twardolistnej, występującej głównie w krajach śródziemnomorskich, w południowo-zachodnich rejonach Ameryki Północnej, na południu Afryki i w południowo-zachodniej Australii. Prezentowane są tu m.in. takie rodzaje, jak: daktylowiec Phoenix sp., karłatka Chamaerops sp., oleander Oleander sp., wawrzyn Laurus sp., oliwka Olea sp., szarańczyn Ceratonia sp., rozmaryn Rosmarinus sp., mirt Myrtus sp., eukaliptus Eucalyptus sp., araukaria Araucaria sp., drzewka kawowe Coffea sp. i cytrusowe Citrus sp.

• Pawilon roślinności strefy równikowej i podrównikowej, bardzo bogatej pod względem florystycznym. Zgromadzono tu takie grupy roślin jak: storczyki z rodzajów falenopsis Phalaenopsis sp.,katleja Cattleya sp., dendrobium Dendrobium sp. i oncidium Oncidium sp., bromelie z rodzajów oplątwa Tillandsia sp., neoregelia Neoregelia sp. i frizea Vriesea sp., ananasy Ananas sp., fikusy Ficus sp., begonie Begonia sp., palmy, sagowce z rodzin Zamiaceae i Cycadaceae, a także paprocie drzewiaste, np. Alsophila australis.

• Pawilon roślinności pustyń i półpustyń, obejmujących Saharę, część Półwyspu Arabskiego, Wyżynę Irańską, część Afryki Południowej, centralną część Australii, południowo-zachodnie rejony Ameryki Północnej oraz zachodnie wybrzeże Ameryki Południowej. W tym pawilonie eksponowana jest kolekcja kaktusów, m.in. z rodzajów Cereus sp., Mammillaria sp., Ferocactus sp., Echinocactus sp. oraz innych sukulentów, np.: wilczomleczy Euphorbia sp., agaw Agave sp., aloesów Aloe sp. i gruboszy Crassula sp.

Do najstarszych i najcenniejszych roślin szklarniowych należą palmy, reprezentowane przez prawie 40 gatunków. Niektóre z nich to ponad 140-letnie okazy o wysokości około 18 m, np.: areka Areca sp., howea (kencja) Howea sp. i daktylowiec. Są one świadkami historii Łodzi, ponieważ początkowo rosły w oranżeriach łódzkich fabrykantów i carskich urzędników, a do szklarni miejskich trafiły na przechowanie w chwili wybuchu I wojny światowej. Miały wówczas wysokość 2-3 m, a ich wiek określano na 30-50 lat. Nieodebrane rośliny stały się zalążkiem kolekcji roślin egzotycznych dzisiejszej Palmiarni. Wyjątkowo interesującym elementem kolekcji są sagowce. Jest to grupa wolnorosnących, długowiecznych roślin dwupiennych. Sagowce pojawiły się na Ziemi ponad 200 milionów lat temu, pod koniec ery paleozoicznej. Spośród około 250 gatunków obecnie występujących na świecie, w Palmiarni rośnie 9 gatunków z rodzajów: cykas Cycas sp., zagłowień Encephalartos sp., zamia Zamia sp., stangeria Stangeria sp., ceratozamia Ceratozamia sp. i makrozamia Macrozamia sp. Wszystkie współcześnie spotykane gatunki sagowców są bardzo rzadkie, narażone na wyginięcie i dlatego obejmuje się je różnymi formami ochrony.

Bardzo różnorodną grupę roślin egzotycznych stanowią storczyki, których kwiaty zachwycają wspaniałymi barwami i wymyślnymi kształtami. Są one również dobrym przykładem występowania u roślin zjawiska mimikry, czyli przybierania różnych kształtów i barw naśladowczych. W Palmiarni storczyki prezentowane są razem z innymi epifitami na pniach. Taka aranżacja daje wyobrażenie ich wzrostu w miejscach naturalnego występowania.

W ostatnich latach wzrasta zainteresowanie roślinami mięsożernymi. Zjawisko mięsożerności wynika z potrzeby pozyskania azotu niezbędnego roślinie do budowy tkanek. Rośliny te przytwierdzone są zazwyczaj korzeniami do podłoża. W toku ewolucji wykształciły z liści różnorodne pułapki, w które wpadają głównie owady. W kolekcji Palmiarni znajduje się obecnie kilkanaście gatunków z rodzajów: dzbanecznik Nepenthes sp., kapturnica Sarracenia sp., tłustosz Pinguicula sp., muchołówka Dionaea sp., rosiczka Drosera sp. i brokchinia Brocchinia sp.